VPD in de kas: wat het is en hoe je het stuurt

VPD — Vapour Pressure Difference, of dampdrukverschil — is de hoeveelheid water die de lucht nog kan opnemen voordat ze verzadigd raakt. Het is de werkelijke driver achter transpiratie, huidmondjesopening en uiteindelijk de prestaties van uw gewas. Toch zien veel telers VPD als een afgeleide van temperatuur en luchtvochtigheid, terwijl het in werkelijkheid het hoofdsignaal is dat de plant aanstuurt.

Wat is VPD precies?

VPD is het verschil tussen de hoeveelheid waterdamp in de lucht en de hoeveelheid die ze maximaal kan bevatten bij die temperatuur. Bij een VPD van 0 kPa is de lucht verzadigd — alle ramen, het glas en uiteindelijk de bladeren staan op condensatie. Bij hoge VPD — boven 1,5 kPa — is de lucht dorstig en trekt ze agressief water uit het blad.

VPD wordt uitgedrukt in kPa (kilopascal) en berekend uit luchttemperatuur, luchtvochtigheid en — voor de meest accurate waarde — bladtemperatuur. De laatste is cruciaal: een blad in volle straling kan 2-4 °C warmer zijn dan de luchttemperatuur, wat de VPD op bladniveau aanzienlijk verandert ten opzichte van wat een gangpadsensor meet.

Waarom VPD belangrijk is voor uw gewas

VPD bepaalt drie processen tegelijk:

• Transpiratie — hoe meer VPD, hoe sneller water verdampt uit het blad. Verdamping koelt de plant en stuurt de waterstroom door de plant.
• Huidmondjes (stomata) — bij te hoge VPD sluit het gewas de huidmondjes om uitdroging te voorkomen. Dat stopt de CO₂-opname en daarmee de fotosynthese.
• Calciumopname — calcium beweegt alleen via de transpiratiestroom. Geen transpiratie, geen calcium. Geen calcium betekent neusrot in tomaten, paprika en aubergine.

De ideale VPD-range

De Plant Empowerment-methodiek hanteert een werkbare range van 0,3 tot 1,5 kPa voor de meeste vruchtgroenten. Binnen die marge:

• 0,3 – 0,6 kPa — comfortzone, minimale stress, goede gewasactiviteit.
• 0,6 – 1,2 kPa — optimale productie, sterke transpiratie en CO₂-opname.
• 1,2 – 1,5 kPa — bovenkant van de zone; let op stress bij gevoelige rassen.

Wat er misgaat buiten de range

Te lage VPD (onder 0,3 kPa)

De lucht is bijna verzadigd. Verdamping stopt. Op het blad vormt zich een vochtfilm — de voedingsbodem voor Botrytis, meeldauw en Phytophthora. Dit gebeurt typisch in de nacht en vroege ochtend, vooral op heldere lentenachten waarin straling het glas snel afkoelt.

Te hoge VPD (boven 1,5 kPa)

De plant kan de transpiratievraag niet meer bijbenen. Huidmondjes sluiten. Fotosynthese stopt. Calciumtransport valt stil — neusrot ligt op de loer. Dit gebeurt op zonnige zomerdagen met droge buitenlucht of bij agressief schermen overdag.

Hoe meet u VPD in de kas?

De meetbox van de klimaatcomputer hangt in het gangpad en meet de gangpadcondities — niet wat het gewas ervaart. Tussen plantrijen, onder schermen en bij de gewaskop kan de VPD aanzienlijk afwijken. Wie alleen op de gangpadwaarde stuurt, mist precies die zones waar het misgaat.

De Sigrow Pixel is een draadloze sensor die in het gewas hangt en VPD continu meet op gewasniveau. De Pixel combineert bladtemperatuur (via infrarood), luchttemperatuur en luchtvochtigheid in een unit op zonne-energie. U plaatst meerdere Pixels in een raster en ziet realtime welke zones buiten de VPD-comfortzone vallen — vóór het schade veroorzaakt.

Verder dan luchtklimaat: VPD op bladniveau

Voor telers die nog dieper willen sturen, meet de Sigrow Stomata Camera niet alleen bladtemperatuur maar ook huidmondjesactiviteit en de werkelijke transpiratiesnelheid (Real Transpiration Rate). Dat is VPD beoordeeld vanuit het gedrag van de plant zelf, niet alleen vanuit de lucht eromheen.

Concreet beginnen

Begin met meten — niet sturen. Plaats Pixels op de drie posities die het minst lijken op uw gangpad: gewaskop, hoek van de afdeling, en onder een scherm. Vergelijk de VPD-waarden over 7 dagen. De verschillen die u dan ziet zijn de zones waarop u kunt sturen met luchtbeweging, schermbesturing of doseren.

Wilt u zien hoe VPD in uw kas verloopt? Boek een korte demo en bekijk de data uit een vergelijkbare kas.